Kültürel Mirasta Erişilebilirlik ve Kapsayıcılık İçin Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişimle sınırlı görmüyor.

Yayın, engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerindeki yerini merkeze alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kitleye yönelik başvuru kaynağı olarak hazırlandı.

Ulusalararası İş Birliğinin Ürünü Bir Çalışma

Eser, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı hedefleyen proje kapsamında, uluslararası araştırmacıların ve farklı disiplinlerden uzmanların katkılarıyla hazırlandı.

Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getirildi. Bölümlerde kuramsal tartışmalar, literatür incelemeleri, kurumsal deneyimler ve saha çalışmalarına dayanan değerlendirmeler yer alıyor.

Dokunsal Sergilerden Çok Duyulu Müzelere

Kitapta kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, kültür kurumlarında katılım ve kapsayıcı eğitim gibi konular ele alınıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergileri, çok duyulu müze tasarımı, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımları ve çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına yönelik uygulamalar incelenmiş.

Eser ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi, kamusal kültürel mirasa eşit erişim ve kapsayıcı müze politikalarını da kapsıyor. Bu çeşitlilik, kapsayıcılığın bina özellikleriyle sınırlı olmadığını; ulaşım sistemleri, kurumsal çalışma biçimleri, kültürel anlatılar ve dijital içeriklerle de ilişkili olduğunu gösteriyor.

Erişimden Etkin Katılıma

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak değerlendiriyor. Şeker’e göre mirasın değeri, bireylerin fiziksel, duyusal, sosyal, kültürel veya ekonomik koşullarından bağımsız olarak bu mirasa erişebilmeleri, onu yorumlayabilmeleri ve katkıda bulunabilmeleriyle güçleniyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini belirtiyor. Çınar’a göre bir müzeye girebilmek, kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor.

Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzlerin kültürel mirasa erişimi genişletebileceğini belirtirken teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığına dikkat çekiyor. Uygulamaların değeri; nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı bulunuyor.

Ortak Bir Sorumluluk

Kitap, kültürel miras kurumlarının erişilebilirliği yalnızca mevzuata uyum veya fiziksel engellerin kaldırılması üzerinden değerlendirmesinin yeterli olmadığını ortaya koyuyor. Kapsayıcılığın, bilimsel bilgi üretimi ile toplumsal ihtiyaçlar arasında kurulacak güçlü bağla mümkün olabileceği vurgulanıyor.